Misbruik van AIS: Een Inbreuk op Privacy en Doelwettigheid. Ergens op de uitgestrekte wateren van de Waddenzee, waar de horizon lijkt te versmelten met de lucht, spelen zich stille drama’s af. Niet alleen de krachtige golven en de eenzaamheid van de zee zijn de zorgen van de schippers, maar ook de onheilspellende schaduw van de overheid die zijn greep steeds verder uitstrekt dankzij het gebruik – of beter gezegd, misbruik – van het Automatic Identification System (AIS). De schepen die zich voortbewegen op de wateren worden nu niet alleen gecontroleerd voor veiligheid, maar ook voor snelheidsovertredingen, rusttijden en vaarbewegingen, allemaal dankzij de vermeende heilige graal van de moderne scheepvaarttechnologie, de AIS. Het is echter een contradictie van gretigheid en inbreuk, een voorbeeld van hoe de grenzen van controle verder worden verlegd, ten koste van privacy en wettelijke doelmatigheid.

AIS, oorspronkelijk bedoeld voor verkeersmanagement en navigatie, wordt nu misbruikt als een speurhond van autoriteiten die schippers volgen als argwanende surveillanten. Vissers die weigeren de wateren van hun vangst bloot te geven, worden beboet voor het uitschakelen van AIS, terwijl dit een recht op privacy zou moeten zijn. Waarom zou de hele wereld via openbare websites moeten weten waar iemand zijn brood verdient of waar een binnenvaartschip is in relatie tot een volgende reis? De Onderzoeksraad voor de Veiligheid (OVV) steekt zijn hand uit en raadt aan AIS te gebruiken voor snelheidscontroles voor de snelvarende schepen. Maar laten we niet vergeten waar het voor bedoeld was: het verkeer beheren, niet als een Big Brother boven het hoofd van schippers hangen. Een juridisch adviesbureau benadrukt terecht dat AIS enkel bedoeld is voor verkeersmanagement – een term die schimmig genoeg is om misbruik te rechtvaardigen. Waar eindigt verkeersmanagement en begint inbreuk op privacy via illegale websites die in Afrika worden gerund?

Het schandalige gebruik van AIS schept een precedent dat verontrustend is. Het convenant uit 2006, waarin expliciet werd afgesproken dat AIS-gegevens niet voor handhaving zou worden gebruikt, is verlopen. En zonder een nieuwe overeenkomst wordt de privacy van schippers geofferd op het altaar van vermeende veiligheid. De Algemeene Schippers Vereeniging (ASV) hekelt terecht deze schending van privacy en het gebrek aan verantwoording van autoriteiten. Ze stellen de vraag waar de grens ligt, waarbij de schipper niet alleen zijn onschuld moet bewijzen, maar ook moet navigeren door gegevens die zijn privacy schenden.

Rijkswaterstaat en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat spelen het spel van onwetendheid, beloven onderzoek, maar geven weinig concrete antwoorden. Het lijkt erop dat privacy en wettelijke rechtvaardigheid ondergeschikt zijn aan de behoefte aan controle en handhaving. Het is tijd om de schepen van privacy te redden uit de ijzige greep van ongerechtvaardigde surveillance. De wet moet duidelijkheid bieden en de grenzen van AIS-gebruik strikt definiëren om te voorkomen dat autoriteiten vrij spel hebben. Scheepvaart hoort niet alleen thuis in wateren, maar ook in het recht op privacy en eerlijke behandeling. Het is hoog tijd dat deze overheid zijn koers herziet en het rechtmatige gebruik van AIS herstelt, zonder te vergeten waar het voor bedoeld was. Op de illegale websites kun je zien waar de schepen zijn en/of uitrekenen dat er bijvoorbeeld niemand thuis is wanneer een echtpaar samen op het water zit. Menig binnenvaartschipper vaart samen met zijn vrouw. Dit terwijl vissers soms zeggen: ik wil helemaal niet dat mijn vrouw weet waar ik lig te vissen, want wanneer het slecht weer is geeft dat alleen maar onnodig spanning en stress thuis. AIS is bij de start bedoeld als ondersteunend veiligheidsmiddel om schepen op te roepen. Wanneer je slecht zicht hebt en de radar bij staat kun je de namen en roepletters van de schepen gebruiken om het juiste schip op te kunnen roepen. Nu kan de overheid zien wanneer je niet haaks oversteekt en dus een boete krijgt toegezonden. Het kan verkeren… het huidige gekozen controlemiddel voor de garnalenvissers om alle ‘visserijbewegingen’ te volgen met een Blackbox is wel goed en juist afgeschermd. Vanaf dag één is het daarvoor ook bedoeld.