Wat levert een beschermd zeegebied daadwerkelijk op voor de natuur? Die vraag moet centraal staan bij het Europese zeebeschermingsbeleid. Naar aanleiding van een rapport van de Europese Rekenkamer pleiten Europêche en de European Bottom Fisheries Alliance (EBFA) voor betere monitoring, wetenschappelijke onderbouwing en betrokkenheid van vissers. Ook vragen zij aandacht voor bestaande beschermingsmaatregelen en de gevolgen van beperkingen voor visserijgemeenschappen.

Aanwijzen alleen is onvoldoende

Het aanwijzen van een beschermd zeegebied betekent niet automatisch dat de natuur er ook op vooruitgaat. Europêche en EBFA onderschrijven die conclusie uit het rapport van de Europese Rekenkamer. Om de effectiviteit te kunnen beoordelen, zijn duidelijke natuurdoelen en voldoende gegevens over de ontwikkeling van een gebied nodig.

Dat is ook relevant voor de Europese ambitie om in 2030 30 procent van de zee te beschermen, waarvan 10 procent strikt. Volgens de organisaties moet het behalen van die percentages samengaan met aantoonbare ecologische resultaten. Per gebied moet worden vastgesteld welke maatregelen nodig zijn en welke activiteiten passen bij de natuurdoelen.

Meten en bijsturen

De Rekenkamer signaleert een tekort aan lokale gegevens en onvoldoende monitoring van de effecten van visserijbeperkingen. Europêche en EBFA steunen daarom de oproep om maatregelen regelmatig te beoordelen en waar nodig aan te passen. Daarbij moeten zowel de ecologische resultaten als de economische en sociale gevolgen in beeld worden gebracht.

De organisaties pleiten ervoor om meer in te zetten op innovatie en het verminderen van de impact van visserij. Gebiedssluitingen en compensatie mogen volgens hen niet de vanzelfsprekende aanpak worden wanneer andere maatregelen eveneens aan de natuurdoelen kunnen bijdragen.

Bestaande bescherming erkennen

Tegelijkertijd hebben Europêche en EBFA kritiek op onderdelen van het rapport. Zij herkennen zich niet in de conclusie dat sinds 2013 weinig beschermingsmaatregelen zijn genomen. De organisaties wijzen onder meer op Europese meerjarenplannen, technische maatregelen, de herziene controleverordening en regels voor de diepzeevisserij. Ook binnen regionale organisaties voor visserijbeheer zijn afspraken gemaakt.

Daarmee gelden ook buiten officieel beschermde zeegebieden regels die bijdragen aan natuur- en biodiversiteitsbescherming. Volgens de organisaties moet de bijdrage daarvan beter worden beoordeeld en erkend.

Zorgvuldige beoordeling van bodemvisserij

Een ander kritiekpunt is de beschrijving van bodemvisserij. Volgens Europêche en EBFA houdt het rapport onvoldoende rekening met de vooruitgang in visserijbeheer, selectievere vistuigen en de bescherming van kwetsbare leefgebieden.

Ook de vergelijking van visserijactiviteit binnen en buiten Natura 2000-gebieden vraagt volgens hen om meer context. Het rapport noemt een 1,72 keer hogere schijnbare visserij-inspanning binnen deze gebieden. De organisaties wijzen erop dat veel Natura 2000-gebieden liggen op van oudsher productieve visgronden. Een vergelijking met minder beviste gebieden zegt daardoor op zichzelf weinig over het effect van bescherming.

Bovendien is visserij-inspanning niet hetzelfde als ecologische schade. Of een visserijactiviteit verenigbaar is met de natuurdoelen, moet volgens de organisaties per gebied wetenschappelijk worden beoordeeld.

Praktijkkennis van vissers benutten

Europêche en EBFA benadrukken dat vissers vanaf het begin betrokken moeten worden bij het ontwikkelen van beschermingsmaatregelen. Zij constateren dat in het gepubliceerde overzicht van geraadpleegde partijen geen vertegenwoordigers van visserijorganisaties worden genoemd. Daarmee blijft volgens hen waardevolle praktijkkennis over bestaande bescherming, innovaties en de uitvoerbaarheid van maatregelen onderbelicht.

Daarnaast vragen de organisaties om een bredere blik op de druk op zee. Ook vervuiling, klimaatverandering, scheepvaart, energieactiviteiten, toerisme, landbouw en industrie beïnvloeden het mariene ecosysteem. Een effectief beschermingsbeleid moet al deze factoren meewegen, met als doel een gezonde zee én perspectief voor duurzame visserijgemeenschappen.