Tijdens het rondetafelgesprek met de vaste Kamercommissie voor Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN)  van vorige week stond het toekomstperspectief van de Nederlandse visserij centraal. In dat kader kwam ook de manier aan bod waarop naar natuur, visbestanden en bodemleven wordt gekeken. Jaap van der Meer, emeritus hoogleraar aan de Wageningen University,  leverde daar een opvallende en zeer sterke bijdrage aan. Hij bracht nuance aan in een debat waarin conclusies over de staat van de Noordzee en Waddenzee grote gevolgen kunnen hebben voor de toekomst van de sector.

Van der Meer benadrukte dat zorgvuldig moet worden gekeken naar de manier waarop conclusies over de staat van de natuur tot stand komen. Zeker wanneer deze conclusies worden gebruikt voor beleid, vergunningen, gebiedssluitingen en rechtszaken, is een stevige wetenschappelijke onderbouwing noodzakelijk. “In de maatschappij en bij de overheid heerst het beeld dat het zeer slecht gesteld is met onze natuur, maar dit beeld is in veel gevallen gebaseerd op verkeerde aannames en niet wetenschappelijk onderbouwd”, aldus Van der Meer. Sterker nog, de Noordzee voldoet aan de EU-norm voor een goede milieutoestand. Van der Meer zegt overigens niet dat er niets aan de hand is met de natuur, maar uitspraken over de slechte staat van de natuur moeten wel met een korrel zout worden genomen.

Een belangrijk punt dat Van der Meer naar voren bracht, is het ontbreken van een goede referentie. In sommige rapporten wordt gekeken naar de hoogste waarde uit de afgelopen decennia en wordt die vervolgens als norm genomen. Volgens Van der Meer ontstaat daarmee een doel dat in de praktijk nauwelijks haalbaar is en weinig zegt over de werkelijke toestand van het gebied. Ook plaatste hij kanttekeningen bij methodes die door de overheid worden gebruikt om de staat van het bodemleven te beoordelen. Van der Meer noemt hierbij als voorbeeld de Benthische Indicator Soorten Index (BISI), welke in de internationale literatuur nooit wetenschappelijk onderbouwd en erkend is en qua aanpak zeer twijfelachtig is.

Gebiedssluiting vraagt om een duidelijk doel

Ook gebiedssluitingen kwamen aan bod. Van der Meer benadrukte dat het sluiten van gebieden alleen zinvol is als duidelijk is wat men ermee wil bereiken. Om welke soorten gaat het? Kunnen die soorten zich daar wel vestigen? En is de maatregel aantoonbaar effectief?

Gebieden sluiten zonder helder doel levert niet automatisch natuurwinst op, maar heeft wél directe gevolgen voor vissers. Juist daarom is het belangrijk dat keuzes goed worden onderbouwd en dat vooraf duidelijk is welk natuurdoel met een sluiting wordt nagestreefd. Minstens zo belangrijk is dat nadien goed wordt gemonitord of een sluiting ook het gewenste resultaat oplevert. 

Zorgen breder dan de visserij

De oproep tot zorgvuldigheid sluit aan bij zorgen die breder leven in de Nederlandse kustgebieden, waaronder het Waddengebied. Stichting Wij zijn de Wadden is een petitie gestart onder de titel ‘Bescherm de leefbaarheid en het toerisme in het gehele Waddengebied’. De petitie richt zich tegen de voorgenomen Natura 2000-beheermaatregelen in het nieuwe beheerplan die in 2028 in werking treedt.

Volgens de initiatiefnemers komen leefbaarheid, toerisme, ondernemerschap en cultuurhistorisch gebruik onder druk te staan. Ook geven zij aan dat bewoners, ondernemers en gebruikers onvoldoende zijn meegenomen in het proces. Inmiddels is de petitie al duizenden keren ondertekend.

Voor de Nederlandse Vissersbond laat dit zien dat natuurbeleid niet los kan worden gezien van de mensen die in en met het gebied leven. Vissers, bewoners, ondernemers en andere gebruikers hebben belang bij een gezond Waddengebied, maar ook bij beleid dat werkbaar en uitlegbaar blijft.

Feiten als basis voor natuurbeleid

De Nederlandse Vissersbond strijdt, in samenwerking met andere visserijorganisaties, al ruim een jaar voor het gebruik van onderbouwde wetenschappelijke inzichten in de herziening van de Natura 2000-beheerplannen. “We concluderen dat Rijkswaterstaat bij het vaststellen van knelpunten en beheermaatregelen ongegronde aannames doet en onvolledig is in de wetenschappelijke onderbouwing”, aldus Amerik Schuitemaker. “In zienswijzen en in gesprekken met Rijkswaterstaat en LVVN hebben we onze overheid hierop aangesproken en hebben we input geleverd voor een brede en genuanceerde wetenschappelijke basis. Dat zullen we blijven doen.” De bijdrage van Jaap van der Meer onderstreepte dat nuance hard nodig is. Niet om natuurdoelen ter discussie te stellen, maar om ervoor te zorgen dat maatregelen gebaseerd zijn op goede feiten, duidelijke doelen en wetenschappelijk onderbouwde keuzes.

Het volledige rondetafelgesprek is hier terug te kijken. Jaap van der Meer komt aan het woord vanaf 48:18.