In het Weekjournaal willen we vaker stilstaan bij onderwerpen die de visserij raken. Collega’s van de Nederlandse Vissersbond gaan dieper in op een thema en laten zien wat ontwikkelingen betekenen voor vissers. Deze keer schrijft Amerik Schuitemaker over duurzame vis. Hoe wordt zichtbaar dat een visserij zorgvuldig werkt, en wat is er nodig om die vis ook bij de consument op het bord te krijgen?

Veel consumenten vinden duurzaamheid belangrijk. Toch wordt de keuze voor een visproduct niet alleen door een keurmerk bepaald. De prijs telt mee, net als welke vis er wordt aangeboden en of iemand weet hoe die te bereiden is. Wie wil dat duurzaam gevangen vis vaker wordt gegeten, moet daarom naar de hele weg van de vangst tot het bord kijken.

Een keurmerk maakt prestaties zichtbaar

Een duurzaamheidskeurmerk laat zien dat een visserij aan vastgestelde eisen voldoet. Een onafhankelijke partij beoordeelt dat en blijft ook na het verlenen van het certificaat controleren. Voor vissers betekent dit dat zij gegevens moeten aanleveren, verantwoording moeten afleggen en soms verdere verbeteringen moeten doorvoeren.

Die inspanning kan waardevol zijn. Een keurmerk maakt de prestaties van een visserij herkenbaar voor afnemers en consumenten. Het kan vissers bovendien toegang geven tot afnemers die alleen gecertificeerde vis inkopen.

Soms bevestigt een certificaat vooral wat in de praktijk al goed gebeurt. Andersom betekent het ontbreken van een keurmerk niet automatisch dat een visserij niet duurzaam is. Ook zonder certificaat kan een visserij zorgvuldig worden beheerd.

Wat in het schap ligt, bepaalt de keuze

Een consument kan alleen kopen wat wordt aangeboden. Supermarkten, viswinkels en restaurants hebben daardoor veel invloed op welke vis uiteindelijk op het bord belandt. Als een supermarkt binnen een productgroep alleen gecertificeerde vis verkoopt, wordt die keuze voor de consument vanzelfsprekend. Maar ook welke soorten een plek krijgen, maakt verschil.

Veel mensen kennen zalm en kabeljauw. Wijting, schelvis of snoekbaars zijn minder vertrouwd, terwijl ook die soorten een plaats kunnen hebben in een gevarieerd aanbod. Consumenten zullen er niet snel naar vragen als zij niet bekend zijn met de vis of wat ze ermee kunnen maken. Een recept, uitleg van de visboer of een panklare portie kan dan helpen.

Bij groenten en fruit wordt eten met de seizoenen vaak als duurzaam en aantrekkelijk gezien. Bij vis kan dat net zo goed. De aanvoer in de visserij verschilt onder meer per seizoen. Het aanbod kan juist volgen wat op dat moment verantwoord beschikbaar is. Een wisselend aanbod laat juist zien dat vis een natuurproduct is.

De prijs blijft ondertussen belangrijk. Certificering brengt kosten met zich mee en vissers moeten een passende prijs voor hun product krijgen. Tegelijk moet vis betaalbaar blijven voor consumenten. Dat vraagt inzet van de hele keten; deze opgave kan niet alleen bij de visser of de consument worden neergelegd.

Snoekbaars uit het IJsselmeer

Achter snoekbaars uit het IJsselmeer schuilt een verhaal dat veel consumenten waarschijnlijk niet kennen. In 2014 werd het aantal toegestane staande netten met 85 procent verminderd. Dat was voor de actieve vissers een ingrijpende maatregel: zij moesten hun werkwijze aanpassen en leverden vangstmogelijkheden in. Ook nu gelden er regels voor het aantal netten dat mag worden gebruikt. De laatste jaren gaat het zeer goed met snoekbaars en is ook de snoekbaarsvisserij succesvol.

Toch kent niet iedere consument deze vis of weet men hoe snoekbaars kan worden bereid. Ook hier ligt een rol voor de keten. Door het verhaal over herkomst, beheer en vangstmethode te vertellen, krijgt het product meer betekenis voor de consument. Met goede verkrijgbaarheid, duidelijke recepten en een passende prijs kan snoekbaars een herkenbaardere plaats krijgen bij de visboer, in de horeca en mogelijk ook in het winkelschap.

Dit voorbeeld laat ook zien dat goed beheer en perspectief voor vissers samen moeten gaan. Van vissers wordt gevraagd zich aan maatregelen aan te passen. Zij moeten daarna wel de mogelijkheid houden om hun bedrijf voort te zetten en hun product te verkopen.

Vis verdient een plek in het eiwitbeleid

Vis levert eiwit, maar ook andere waardevolle voedingsstoffen. Toch gaat het gesprek over de eiwittransitie vooral over plantaardige eiwitten. Dat is ook zichtbaar in het Europese actieplan voor een weerbaarder en duurzamer eiwitsysteem, dat de Europese Commissie op 7 juli 2026 presenteerde. De nadruk ligt daarin op de productie van plantaardige eiwitten en eiwitten voor veevoer. Visproducten worden buiten dit plan gelaten.

Volgens de Nederlandse Vissersbond is dit een gemiste kans en verdient vis een duidelijkere plaats in dit gesprek. Plantaardige producten en verantwoord gevangen vis kunnen allebei bijdragen aan een gevarieerd voedselsysteem. Bij beleid over de toekomst van ons voedsel moeten we daarom ook kijken naar voedsel uit zee en binnenwateren.

Dat raakt aan voedselzekerheid. De Nederlandse visserij kan die niet in haar eentje waarborgen, maar draagt wel bij aan de verscheidenheid van onze voedselproductie. Daarvoor zijn gezonde visbestanden en goed beheer nodig, maar ook vissers, havens, afslagen, verwerkers en vakkennis. Als die schakels verdwijnen, zijn ze niet eenvoudig opnieuw op te bouwen.

Duurzame vis verdient dus aandacht op twee plekken: in de keten die haar bij de consument brengt en in het beleid dat richting geeft aan onze toekomstige voedselproductie. Door de prestaties van vissers zichtbaar te maken, meer soorten aan te bieden en consumenten te helpen die te ontdekken, kan vis vaker op het bord komen. En door vis mee te nemen in het eiwitbeleid, houden we ook oog voor de waarde van voedsel uit onze eigen wateren.