De eerste Nederlandse windparken op zee naderen het einde van hun levensduur. Volgens de huidige beleidsvoorschriften moeten de turbines na afloop volledig worden verwijderd. Een recent stageonderzoek brengt in beeld wat verschillende manieren van ontmanteling kunnen betekenen voor de natuur. Voor de Nederlandse Vissersbond staat daarbij ook een andere belangrijke vraag centraal: komt het gebied na ontmanteling daadwerkelijk en veilig terug voor de visserij?

Verschillende keuzes bij ontmanteling

Bij het ontmantelen van een windpark kunnen funderingen en andere aangebrachte structuren volledig worden verwijderd. Er kan ook voor worden gekozen om bijvoorbeeld steenbestorting op de zeebodem achter te laten.

Die keuze heeft ecologische gevolgen. Volledige verwijdering biedt kansen voor herstel van de oorspronkelijke zandige Noordzeebodem. Wanneer steenbestortingen blijven liggen, kunnen kunstmatige rif gemeenschappen die zich tijdens de levensduur van het windpark hebben ontwikkeld, behouden blijven.

Het onderzoek wijst echter niet één scenario aan als de beste oplossing. Daarvoor ontbreekt nog te veel kennis.

Ecologische effecten vragen om een zorgvuldige afweging

Het verwijderen van windturbines en funderingen kan tijdelijk onderwatergeluid, bodemverstoring en extra scheepvaart veroorzaken. Volgens het onderzoek lijken deze effecten over het algemeen kleiner dan de effecten tijdens de bouw en exploitatie van windparken.

Hoe groot de gevolgen precies zijn, hangt onder meer af van de gekozen verwijderingstechniek, het seizoen, de locatie en de aanwezige diersoorten. Ook kunnen effecten zich opstapelen wanneer meerdere windparken tegelijkertijd worden ontmanteld of wanneer in hetzelfde gebied andere activiteiten plaatsvinden.

Achtergebleven structuren blijven obstakels

Voor de Nederlandse visserij gaat de discussie niet alleen over ecologie. Windparken hebben grote gebieden aan de visserij onttrokken. Wanneer een windpark het einde van zijn levensduur bereikt, moet daarom serieus worden bekeken hoe die ruimte weer veilig en daadwerkelijk beschikbaar kan komen voor vissers.

Als kabels, funderingsdelen of steenbestortingen achterblijven, kunnen deze een risico vormen voor vistuigen en bemanningen. Een windpark kan boven water zijn verdwenen, terwijl de oorspronkelijke visgrond in de praktijk nog steeds niet veilig bevisbaar is.

Het uitgangspunt van de Nederlandse Vissersbond is daarom volledige ontmanteling, inclusief de aangebrachte structuren die veilig gebruik door de visserij blijven verhinderen.

Ecologische meerwaarde moet worden aangetoond

Harde structuren kunnen leefruimte bieden aan bodemleven en vissen. Dat betekent echter niet automatisch dat het achterlaten ervan ook tot grotere visbestanden of betere vangstmogelijkheden leidt. Het kan ook gaan om een plaatselijke concentratie of verplaatsing van soorten. Over mogelijke positieve effecten voor omliggende visgronden bestaat nog onvoldoende zekerheid.

Besluiten om kunstmatige structuren te laten liggen, mogen daarom niet alleen worden gebaseerd op een veronderstelde ecologische meerwaarde. Eerst moet onafhankelijk en locatiespecifiek worden onderzocht wat de effecten zijn op het oorspronkelijke ecosysteem, de visbestanden en de veiligheid en bereikbaarheid van visgronden.

Belang van de visserij volwaardig meewegen

Het onderzoek adviseert om ontmanteling voortaan afzonderlijk mee te nemen in ecologische beoordelingen en milieueffectrapportages. Ook zijn nulmetingen en langdurige monitoring nodig om meer kennis op te bouwen.

De Nederlandse Vissersbond onderschrijft het belang van goed onderzoek, maar benadrukt dat ook het ruimtebeslag en de gevolgen voor de visserij volwaardig moeten worden meegewogen. Zolang niet overtuigend is aangetoond dat het achterlaten van structuren noodzakelijk en aantoonbaar gunstig is, moet volledige ontmanteling het uitgangspunt blijven. Alleen dan kan visgrond na het verdwijnen van een windpark weer zo veel mogelijk veilig en bruikbaar worden opgeleverd.