De toekomst van de Europese visserij is sterk afhankelijk van de mogelijkheid om te innoveren en te verduurzamen, zegt de Europese Commissie. In een recente uitgebrachte studie naar de Europese vissersvloot analyseert de Europese Commissie de huidige knelpunten en biedt zij aanbevelingen voor vlootvernieuwing. Voor de Nederlandse demersale vloot in de Noordzee bevat het rapport belangrijke conclusies over de complexe balans tussen vangstcapaciteit, de economische realiteit en de noodzakelijke energietransitie.

Disbalans in vloot, quota en visbestanden

Uit de specifieke casestudy naar de gemengde demersale visserij in de Noordzee blijkt dat de Nederlandse vloot zwaar wordt geraakt door geopolitieke verschuivingen zoals de Brexit, veranderende milieuomstandigheden en stijgende operationele kosten voor brandstof en bemanning. De economische indicatoren voor de Nederlandse vloot vertonen over de afgelopen vijf jaar een duidelijke neerwaartse trend en ook het aantal schepen daalt al jaren. Tegelijkertijd benadrukt de studie dat de afname van de vlootomvang in Europa niet automatisch heeft geleid tot een betere balans met de beschikbare visbestanden. Ook in de Noordzee blijven er in verschillende vlootsegmenten structurele mismatches bestaan tussen beschikbare quota, visbestanden en economische benutting. Een belangrijk knelpunt dat specifiek wordt genoemd voor de Noordzee is de problematiek rond zogenoemde ‘choke species’. Wanneer het quotum voor één soort vroegtijdig wordt bereikt, kan dit de verdere visserij stilleggen, waardoor andere beschikbare quota niet benut kunnen worden. Dit leidt tot inefficiënt gebruik van vangstmogelijkheden en draagt bij aan de economische druk op de vloot.

De uitdaging van vlootvernieuwing

Volgens de Commissie staan de Europese visserijen in algemene zin onder grote druk om de CO₂-uitstoot te verlagen en tegelijkertijd de werkomstandigheden aan boord te verbeteren om nieuw personeel aan te trekken. Specifiek voor de Noordzee toont het onderzoek aan dat het aantal schepen, het motorvermogen (kW) en het tonnage (GT) in de Noordzee de afgelopen tien jaar flink zijn gedaald. Voor de korte termijn is er nog winst te behalen met energiebesparende maatregelen die geen extra scheepsruimte vergen, zoals efficiëntere schroeven of aanpassingen aan het vistuig. Voor de langere termijn vormt de huidige regelgeving echter een blokkade. De overstap naar alternatieve brandstoffen vereist grotere brandstoftanks en dus meer scheepsruimte (GT). De strakke Europese capaciteitsplafonds bieden hiervoor onvoldoende flexibiliteit, wat modernisering in de weg staat.

Daarnaast laat het rapport zien dat een aanzienlijk deel van de vloot minder actief is of zelfs stil ligt door gebrek aan rendabele mogelijkheden. Dit onderstreept dat de uitdagingen voor de sector niet alleen voortkomen uit regelgeving, maar ook uit economische omstandigheden en de beschikbaarheid van passende visserijmogelijkheden.

Aanbevelingen voor een werkbaar beleid

De onderzoekers waarschuwen dat sturen op uitsluitend technische maatstaven zoals kW en GT onvoldoende is om de vloot succesvol te beheren. Technologische vooruitgang kan er namelijk voor zorgen dat de daadwerkelijke vangstcapaciteit toeneemt, zelfs als het motorvermogen op papier gelijk blijft. Om de energietransitie mogelijk te maken zonder de visserijdruk te verhogen, doet het rapport concrete aanbevelingen. Een belangrijke oplossingsrichting is het opdelen van het scheepsvolume (GT) in subcategorieën. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen extra ruimte die specifiek nodig is voor veiligheid of de energietransitie enerzijds, en de daadwerkelijke vangstcapaciteit anderzijds. De studie concludeert dat efficiëntieverbeteringen essentieel zijn voor de economische levensvatbaarheid van de vloot. Het beleid zou zich daarom moeten richten op het beheren van de efficiëntie op vlootniveau in plaats van het beperken van de ontwikkeling van individuele schepen. Alleen zo kan een duurzame balans worden gewaarborgd en krijgt de Nederlandse vloot de ruimte om zich klaar te stomen voor de toekomst.

Klik hier voor het rapport.