Vroeg in de ochtend spreek ik met mijn collega af bij de carpoolplaats in Lelystad. Vanaf daar rijden we verder richting de haven, waar de broers Bart en Jan Last ons rond half zeven langs de kade oppikken. Zij zijn dan al volop aan het werk. Nu het palingseizoen voor hen ten einde loopt, moeten de grote fuiken uit het water worden gehaald. Een flinke klus, maar ook een mooie gelegenheid om te ervaren wat het vissersvak voor de broers betekent.

Bart en Jan vormen inmiddels de vijfde generatie binnen het familiebedrijf dat zij van hun vader hebben overgenomen. Het bedrijf en de schepen zijn voornamelijk ingericht op de visserij met grote fuiken. Daarnaast hebben de broers nog schietfuiken, maar die verhuren zij de laatste jaren aan collega-vissers.

De samenwerking tussen de twee gaat ver terug. “Vanaf het moment dat ik het mij kan herinneren, waren we altijd met z’n tweeën aan het vissen”, vertelt Bart. Natuurlijk zijn er aan boord weleens woorden. “Maar voor het einde van de dag is dat altijd weer goed. Je broer blijft toch je broer. Boos blijven heeft geen zin.”

Ieder een eigen schip

De werkzaamheden zijn duidelijk verdeeld. Jan vaart meestal op de HN35 en Bart op de HN3. Hoewel de schepen veel op elkaar lijken, hebben ze allebei hun eigen eigenschappen. “Ze voelen toch anders aan. Daarom werkt het het snelst als de een het ene schip doet en de ander het andere. Zo hebben we ook wat afwisseling.”

Tijdens ons bezoek zijn de broers bezig met het afsluiten van hun palingseizoen. Alles wat niet blijft staan voor de krabvisserij, moet uit het water worden gehaald. Daarna worden de fuiken schoongemaakt, gecontroleerd en opgeborgen in de loods. Ook alle materialen die tijdens het seizoen zijn gebruikt, moeten een plek krijgen voor de winter.

“Het is ieder jaar weer een hele klus”, vertelt Bart. De fuiken die voor de krabben blijven staan, worden aangepast door er ruiven in te plaatsen. Dat scheelt aanzienlijk in het werk.

Geen dag hetzelfde

Het werk op het water wordt voor een groot deel bepaald door de natuur. Veel of weinig wind, warmte, kou en wisselende vangsten: geen dag verloopt precies hetzelfde. Juist die onvoorspelbaarheid maakt het vak volgens de broers zo mooi.

“De vangst blijft altijd een verrassing. Je weet nooit precies wat je te wachten staat. Dat avontuur is het mooie van het vak.”

Tegelijkertijd vraagt de visserij om doorzettingsvermogen. De werkdagen zijn lang en de opbrengst staat niet altijd in verhouding tot de inspanning. “Je moet niet te beroerd zijn om hard te werken, soms ook voor niet al te veel opbrengst. Daar moet je tegen kunnen.”

Wat voor anderen als een lange werkdag klinkt, is voor Bart en Jan heel normaal. “Als we vanaf half vijf ’s ochtends werken en om drie uur ’s middags thuis zijn, voelt het bijna alsof we een halve dag vrij hebben.”

Kennis die je alleen op het water opdoet

Door de jaren heen hebben de broers veel kennis opgebouwd over het weer, het water en de invloed daarvan op de vangst. Kennis die je niet zomaar uit een boek haalt, maar die van generatie op generatie wordt doorgegeven en ontstaat door dagelijks op het water te zijn.

Zo weten zij uit ervaring dat de vangsten tegenvallen zolang de wind uit de noordhoek blijft komen. Ook de stand van de maan speelt een belangrijke rol. “Met volle maan vangen we soms de helft minder dan met donkere maan.”

Daarnaast herkennen de broers veranderingen in het weer aan kleine signalen. Wanneer de zon opvallend op het water schittert, kan dat wijzen op naderende oostenwind. En wanneer het in de verte lijkt alsof de dijk boven het water zweeft, komt de wind vaak uit het noorden. “Daar hebben mensen aan de wal geen idee van.”

Hard werken, maar ook vrijheid

De visserij is lichamelijk zwaar. Zeker bij windkracht zes of zeven is het flink aanpoten. Bart heeft momenteel last van zijn heup, al lijkt dit volgens de artsen niet rechtstreeks door het werk te komen. Mogelijk is sprake van een heupdysplasie die vroeger niet is opgemerkt.

“Het werk is zwaar, maar wij zijn niet anders gewend. We hoeven na een werkdag in ieder geval niet meer naar de sportschool”, zegt hij met een glimlach. “En op een mooie dag, als je ook nog wat vangt, heb je het mooiste beroep van de wereld. Dan voelt het werk opeens een stuk lichter.”

Voor de broers zit de aantrekkingskracht van het vak niet alleen in het vissen. Het is ook de vrijheid en de voortdurende verbondenheid met de natuur. “Elke ochtend als je de haven uitvaart, voel je je vrij. Dat gevoel krijg je nergens anders.”

De volgende generatie

Die liefde voor het water zien Bart en Jan inmiddels terug bij hun eigen zonen. De jongens gaan graag een dag met hun vader mee en voelen zich aan boord al echte vissermannen. Voor Bart is het bijzonder om die belangstelling te zien. “Het is alsof ik in de spiegel kijk, maar dan dertig jaar terug. Wat is er mooier dan dat je zoon een hele dag met je mee wil werken op het eigen schip?”

De broers zien dan ook zeker toekomst voor hun zonen en andere jongeren binnen de visserij. Aan de aanwezigheid van vis zal het volgens hen niet liggen. De grootste onzekerheid zit voor hen in het beleid en de steeds verdergaande regelgeving.

“Wij vissen vijf van de twaalf maanden op paling. Hoe kun je dan denken dat we het water zo snel mogelijk leeg willen vissen? Ook hebben we te maken gehad met een nettenreductie van 85 procent. Welke sector kan na zo’n vermindering nog blijven bestaan?”

Volgens de broers doen vissers er juist alles aan om hun bedrijf te behouden. Niet alleen voor zichzelf, maar ook om een toekomst voor hun kinderen mogelijk te maken.

Luister naar de visserman

Waar Bart en Jan het meest trots op zijn? Dat zij ondanks alle regels en tegenslagen nog altijd goed kunnen vissen en hun brood kunnen verdienen. Iedere dag gaan zij opnieuw het samenspel en soms de strijd met de natuur aan. Juist de zware dagen zorgen ervoor dat zij extra genieten wanneer het weer rustig is en de vangst goed.

Aan mensen buiten de sector willen de broers vooral meegeven dat vissers niet bezig zijn om zo snel mogelijk alle vis uit het water te halen. “Ga eens een dag mee, dan zie je hoe het er werkelijk aan toegaat.”

Vissers zien iedere dag wat er verandert op het water, in de natuur en in de visstand. Voor die praktische kennis mag volgens Bart en Jan meer waardering komen. Want achter iedere vangst schuilt niet alleen hard werken, maar ook generaties aan ervaring, betrokkenheid bij de natuur en de wens om het vak door te kunnen geven.