De flyshootvisserij is een relatief nieuwe maar snel groeiende visserijtechniek in Nederland. Deze methode staat bekend om haar efficiëntie en lagere impact op het mariene ecosysteem vergeleken met traditionele vangsttechnieken. Door voortdurende innovatie en een toenemende vraag naar duurzame visserij, speelt flyshoot een steeds belangrijkere rol binnen de kustvisserij. Laten we dieper ingaan op de kenmerken en perspectieven van deze moderne visserijmethode.

Wat is de geschiedenis?

De flyshootvisserij, ook wel de Schotse zegen genoemd, vindt haar oorsprong in de jaren twintig van de vorige eeuw in Schotland. Daar werd de door Deense vissers ontwikkelde ankerzegen aangepast om beter geschikt te zijn voor de vangst van rondvis, die voor de Schotse kust in overvloed voorkomt. Door zowel het vistuig als de manier van binnenhalen te veranderen, ontstond een nieuwe methode die bekendstaat als de flyshoot. Deze techniek verspreidde zich later naar andere landen, waaronder Nederland, waar inmiddels een kleine maar gespecialiseerde vloot actief is. Flyshooten vraagt om vakmanschap: het vereist kennis van stromingen, bodemgesteldheid en de juiste timing bij het inzetten en inhalen van de zegentouwen. De methode geldt als een tussenvorm van zegen- en trawlvisserij en wordt beoefend door kleine tot middelgrote kotters. Met haar slimme inzet van netten en lijnen vormt de flyshootvisserij een innovatieve en efficiënte techniek die een belangrijke plek heeft verworven binnen de moderne kustvisserij.

Hoe werkt de vistechniek?

De flyshoot-methode is een moderne en efficiënte vistechniek die vooral wordt toegepast vanaf speciale flyshootkotters. Aan beide zijden van de kotter zijn nettenrollen geplaatst waarmee lange zegentouwen worden uitgezet. Deze touwen, vaak wel 3.000 tot 6.000 meter lang, worden in een ruime bocht over de zeebodem uitgelegd, waarbij gebruik wordt gemaakt van drijvers (blazen) en speciale gewichten om het net optimaal te positioneren. Het doel is een groot oppervlak van de zeebodem te omsluiten, waardoor veel vis in korte tijd kan worden gevangen.

Het proces verloopt in twee fases:

1. Uitzetten van het net: Het begint wanneer via echolood vis wordt gesignaleerd. Eerst gaan de blazen te water, waarna het eerste zegentouw wordt uitgevaren. Daarna volgt het net zelf, inclusief boven- en onderkabels met drijvers en gewichten. Vervolgens wordt het tweede zegentouw uitgelegd, zodat een gesloten lus ontstaat waarin de vis wordt opgesloten.
2. Binnenhalen van het net: De zegentouwen worden gelijktijdig en onder gelijke spanning ingehaald met behulp van krachtige lieren. Daarbij moet de richting van wind en tij goed worden meegenomen. Als de touwen samenkomen, wordt het net verder opgedraaid en komt de vangst aan boord.

Een belangrijk kenmerk van deze methode is het herdingeffect (‘herding’ is Engels voor bij elkaar drijven): doordat de zware zegentouwen tijdens het binnenhalen over de zeebodem slepen, drijven zij de vis naar het net toe. Om slijtage van de lijnen te voorkomen, worden deze na iedere trek gewisseld en gelijkmatig omgedraaid.

De flyshoot is zeer effectief en levert vaak meer vis op dan traditionele trawls, maar kan alleen worden toegepast op geschikte visgronden zonder te ruwe of stenige bodem, omdat de lange zegentouwen anders vastlopen of beschadigen.

Waarom is flyshootvisserij duurzaam en wat is het effect op de natuur?

De flyshootvisserij wordt vaak gezien als een relatief duurzame vismethode. Dit komt vooral door het lage brandstofverbruik: gemiddeld slechts 0,20 tot 0,25 liter per kilo gevangen vis. Dat betekent minder CO₂-uitstoot en lagere kosten voor de vissers. Bovendien zorgt de methode voor een hoge kwaliteit van de vangst, wat resulteert in betere prijzen op de afslag.

In vergelijking met andere actieve visserijen, zoals de boomkor, is de impact op de zeebodem aanzienlijk kleiner. De zegentouwen beroeren de bodem wel, maar dringen minder diep door, waardoor kwetsbare bodemdieren beter worden beschermd. Ook bijvangst blijft relatief beperkt, en veel soorten die niet gewenst zijn kunnen levend teruggezet worden.

Wel vangt de flyshootvisserij vaak ongequoteerde soorten zoals rode mul en inktvis. Omdat er nog weinig wetenschappelijke gegevens over deze bestanden beschikbaar zijn, is het lastig om goed beheer te voeren. Daarom werken vissers en onderzoekers samen om meer inzicht te krijgen in de stand van deze soorten.

Welke vissoorten worden gevangen?

De flyshootvisserij is een gemengde visserij, waarbij meerdere soorten tegelijk worden gevangen. De belangrijkste doelsoorten zijn rode mul, rode poon en inktvis. Daarnaast worden ook soorten als zeebaars, makreel, schol, schar, wijting, kabeljauw, dorade en pieterman vaak aangeland. Een deel van deze soorten, zoals rode mul en inktvis, valt niet onder vangstquota.

De samenstelling van de vangst verschilt per seizoen en visgebied. Zo wordt in de zomer voornamelijk in de Noordzee gevist en in de winter in Het Kanaal, waar onder andere veel inktvis wordt gevangen. Naast de doelsoorten komen er ook bijvangsten voor, zoals horsmakreel, zonnevis, steenbolk en sprot. Verder worden soms ook bodemdieren zoals zee-egels, slangsterren en heremietkreeften meegevangen.

Hoe wordt bijvangst en vangst van ondermaatse vis beperkt?

Bij de flyshootvisserij is de bijvangst relatief beperkt in vergelijking met andere actieve vismethoden, zoals de boomkor. Dit komt doordat het vistuig minder invasief is en de vangst levend en in goede conditie aan boord komt, waardoor ongewenste vis vaak teruggezet kan worden.

De selectiviteit wordt verder bevorderd door de keuze van maaswijdte en de manier waarop de zegentouwen worden ingezet. Zo kunnen vissers zich richten op volwassen exemplaren van commerciële soorten, terwijl kleinere of ondermaatse vis gemakkelijker kan ontsnappen.

Toch wordt er regelmatig gevist op soorten waarvoor geen quota gelden, zoals rode mul en inktvis. Omdat er nog weinig wetenschappelijke gegevens beschikbaar zijn over de populaties van deze soorten, blijft het lastig om precies te beoordelen wat het effect van de vangsten is. Daarom wordt in samenwerking met onderzoekers gewerkt aan betere monitoring en gegevensverzameling.

Al met al draagt de combinatie van zorgvuldige inzet van vistuig, lage bodemberoering en mogelijkheden tot terugzetten van ongewenste vis bij aan het beperken van bijvangst en het bevorderen van een duurzamere visserij.

Wat is het toekomstperspectief van de flyshootvisserij?

De flyshootvisserij is in Nederland nog relatief jong, maar de methode ontwikkelt zich snel. Door voortdurende innovaties in netontwerp, zegentouwen en scheepsuitrusting vissen Nederlandse flyshooters efficiënt en met relatief weinig zeedagen, terwijl ze toch aanzienlijke hoeveelheden vis aanvoeren.

De belangstelling voor deze visserijmethode groeit, mede omdat de ecologische voetafdruk kleiner is dan die van traditionele methoden zoals de boomkor. Vooral de lagere bodemberoering en het gunstige brandstofverbruik maken flyshoot aantrekkelijk in een tijd waarin duurzaamheid en efficiëntie steeds belangrijker worden.

Wel blijft er aandacht nodig voor de vangst van soorten zonder quota, zoals rode mul en inktvis, waarvan de populatieontwikkelingen nog onvoldoende in beeld zijn. Door betere monitoring en samenwerking met onderzoekers kan dit worden verbeterd.

Met deze combinatie van efficiëntie, lage milieu-impact en verdere kennisontwikkeling biedt de flyshootvisserij een veelbelovend perspectief voor de toekomst van de Nederlandse kustvisserij.