Staatssecretaris Silvio P.A. Erkens van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) heeft de Tweede Kamer geïnformeerd over ontwikkelingen rondom controle en handhaving in de visserijsector. Een belangrijk onderdeel van de brief is de verdere voorbereiding op de invoering van sensor- en camerasystemen aan boord van vissersschepen, ook wel REM/CCTV genoemd.

De invoering van cameratoezicht aan boord komt voort uit de herziene Europese Controleverordening. Deze maatregel moet vanaf 2028 verder worden ingevoerd voor visserijen die als zogenoemd “hoog risico” worden aangemerkt in relatie tot de aanlandplicht. In zijn brief erkent de staatssecretaris dat sensor- en camerasystemen aan boord een ingrijpende controlemaatregel zijn en dat dit onderwerp gevoelig ligt bij Nederlandse vissers.

De Nederlandse kotterorganisaties, waaronder de Nederlandse Vissersbond en VisNed / PO Urk, hebben eerder al duidelijk aangegeven dat cameratoezicht voor controledoeleinden voor de sector een absolute no-go is. Durk van Tuinen verwoordt dat als volgt: “Een maatregel implementeren, de aanlandplicht, die in de praktijk niet werkbaar kan zijn en vervolgens camera’s als oplossing bieden, is een absoluut verkeerde denkrichting.”

De verplichting komt voort uit Europees beleid. Nederland ziet tot op heden weinig ruimte om daar op een andere manier invulling aan te geven. Tegelijkertijd heeft LVVN richting de Europese Commissie wel aangegeven dat de aanlandplicht niet passend is voor bepaalde segmenten van de vissersvloot.

Pilot voor invoering REM/CCTV

Ter voorbereiding op de invoering wil de NVWA een Nederlandse pilot uitvoeren. Volgens de staatssecretaris acht de NVWA zo’n pilot essentieel voor een goede implementatie richting 2028. Tot op heden hebben zich echter nog geen vrijwilligers gemeld om aan deze pilot deel te nemen.

Dat is volgens de Nederlandse Vissersbond niet los te zien van de grote zorgen die binnen de sector leven. Het gaat niet alleen om de vraag of een technisch systeem aan boord kan werken, maar ook om de bredere discussie over nut, noodzaak, proportionaliteit, privacy en uitvoerbaarheid. Bovendien verandert een werkend camerasysteem niets aan de onderliggende problemen met de aanlandplicht zelf.

Van Tuinen: “Medewerking aan de pilot wordt genoemd als oplossing, maar het probleem is structureler. Ook als er straks een goed werkend systeem beschikbaar is, betekent dat nog niet dat de aanlandplicht ineens ook werkt.”

Investeringsregeling in 2027

Naast de voorbereiding op cameratoezicht schrijft de staatssecretaris dat in 2027 een brede investeringsregeling wordt geopend onder het European Maritime, Fisheries and Aquaculture Fund (EMFAF). Deze regeling is bedoeld voor de aanschaf van controlemaatregelen, waaronder sensor- en camerasystemen aan boord.

Van Tuinen noemt dit een wrange aanpak: “Vissers krijgen de mogelijkheid om in 2027 subsidie aan te vragen, zodat zij per 2028 het systeem werkend aan boord kunnen hebben. Maar laten vissers de subsidie lopen, dan kan later de situatie ontstaan dat zij alsnog worden verplicht, terwijl zij de subsidie hebben gemist.”

Daarbij speelt mee dat er in de praktijk nog geen kant-en-klaar camerasysteem beschikbaar is dat voldoet aan de controledoelstellingen zoals die nu worden beoogd. Zeker voor de Nederlandse kottervloot, waar veelal sprake is van bodemvisserij met gemengde vangsten, is dat een ingewikkelde opgave.

Binnen het Nederlandse EMFAF-programma is ruim € 12 miljoen geraamd voor deze investeringen. Daarnaast is tot 2030 aanvullend budget gereserveerd op de begroting van LVVN voor de implementatie van de herziene Controleverordening. Deze middelen zijn onder andere bedoeld voor extra capaciteit bij RVO en de NVWA vanwege de uitbreiding van controletaken.

Ook daar plaatst de Nederlandse Vissersbond kanttekeningen bij. Van Tuinen: “Alles wijst op een herhaling van andere controlesystemen, zoals VMS. Eerst is er steun voor de aanschaf en enkele jaren voor data en analyse, maar daarna komt het voor rekening van de visserman. Dat is bij VMS in ieder geval wel gebeurd: per 1 mei 2026 bekostigen vissers dit zelf. De verzending van data en analyse van camerabeelden zal naar verwachting van een heel andere orde zijn qua kosten. Dat zal veel hoger liggen dan de datastroom vanuit VMS.”

De Nederlandse Vissersbond blijft de ontwikkelingen rondom REM/CCTV nauwlettend volgen. Voor de sector is het van groot belang dat nieuwe controlemaatregelen zorgvuldig, proportioneel en uitvoerbaar worden ingevoerd. Daarbij moet nadrukkelijk rekening worden gehouden met de praktijk aan boord, de privacy van bemanningen en de werkbaarheid voor visserijondernemers.